Camper & Nicholsons (1782–2005)

Tekne Tasarımcıları Serisi 2
Camper & Nicholsons (1782–2005)

Denizci dostlar, yakın tarih tekne yapımcıları serisinin ikincisinde, yaklaşık 200 yıllık geçmişe sahip ve dört nesil boyunca varlığını sürdüren Camper & Nicholsons şirketinin kurucularını ve yöneticilerini anlatacağız.

Londra’da gemi yapımcısı olarak eğitim alan Francis Calense Amos, 1782 yılında Kraliyet Donanması Tersanesi’nden arazi kiralayarak Gosport’ta bir tersane kurmuştur. Başlangıçta yerel balıkçılar için küçük tekneler inşa etmiş ve onarım işleri yapmıştır. Şirket, küçük savaş gemileri dâhil olmak üzere tasarımı kendilerine ait birçok ünlü gemi, yelkenli ve motoryat üretmiştir. Bunlardan bazıları; Gipsy Moth IV, Prens Philip’in yatı Bloodhound ve ikinci nesilden Charles Ernest Nicholson tarafından tasarlanan 1934 tarihli ENDEAVOUR ile 1936 tarihli J sınıfı yarış yelkenlisi ENDEAVOUR II’dir. Gosport Tersanesi, ikinci bir tersane satın alarak büyümüş ve şirket dördüncü nesle kadar varlığını 2005 yılına dek sürdürmüştür.

Endeavour II

Amos’un 1824 yılında ölümü üzerine şirket, 1809’da 16 yaşındayken çırak olarak işe aldığı ve yetiştirdiği yeğeni, gemi inşa ve tasarımcısı William Camper’a geçmiştir. William Camper ise 1842 yılında, 14 yaşındaki Benjamin Nicholson’u çırak olarak işe almıştır. Tasarım konusunda oldukça başarılı olan Benjamin Nicholson’un katkıları ve aile adının devamı amacıyla şirketin adı 1863 yılında “Camper and Nicholson” olarak değiştirilmiştir.

Benjamin Nicholson’un üç oğlu da şirkette çalışmıştır. Benjamin Watson ve Arthur William yöneticilik yaparken, ENDEAVOUR’un tasarımcısı Charles Ernest Nicholson ise farklı tersanelerde inşa edilen teknelerin tasarımlarını yapan üretken bir yat tasarımcısı olarak ün kazanmıştır. Benjamin’in oğullarının şirket yönetimini sürdürmesiyle birlikte şirketin adı 1875 yılında “Camper & Nicholsons” olarak değiştirilmiştir.

Şirketi devam ettiren üçüncü nesilden Arthur William’ın oğlu Charles Arthur da amcası Charles Ernest gibi başarılı bir tasarımcıdır. Özellikle 1950’lerde üretilen yarış yatlarıyla dikkat çekmiştir. İki oğlu Peter ve George ise şirketin dördüncü nesil temsilcileri olarak görev yapmıştır.

Arthur William’ın diğer oğlu John Watson, Charles Arthur’un ölümünün ardından 1993 yılında şirket başkanı olmuştur. Oğlu Christopher John Nicholson ise teknik çıraklık eğitimini tamamladıktan sonra 1954 yılında şirkete katılmış ve dördüncü nesil temsilcilerden biri olarak görev yapmıştır.

Peter Nicholson, şirkette yönetici ve tasarımcı olarak çalışmasının yanı sıra denizcilik camiasında da önemli görevler üstlenmiştir. Kraliyet Yat Filosu’nun 1994–2001 yılları arasında Komodoru, 2000 yılından itibaren ise Başkanı olmuştur.

George Nicholson ise 1959 yılından itibaren şirkette çalışmaya başlamış, yat ticareti alanında faaliyet göstermiş ve yat yarışlarına katılmıştır. 1978 yılında şirketten ayrılarak Solidmark adlı kendi şirketini kurmuştur. Solidmark’ın 1991 yılında Camper & Nicholsons ile birleşmesiyle şirketin faaliyet alanı tasarım ve üretimin yanı sıra uluslararası yat kiralama ve yat ticaretini de kapsayacak şekilde genişlemiştir.

Camper & Nicholsons şirketi, 2001 yılında Nautor Swan Grubu tarafından Gosport Tersanesi dâhil olmak üzere satın alınmıştır. Nautor Swan, 1872 yılında kurulan Gosport Tersanesi’nde gemi inşasını 2005 yılında sona erdirmiştir.

Şirket arşivi günümüzde Londra’daki Ulusal Denizcilik Müzesi’nde sergilenmektedir.

Şirketin tarihi; dünyada sosyolojik, teknolojik ve kültürel değişimlerin yoğun yaşandığı uzun bir dönemi kapsamaktadır. Ulus devletlerin şekillenmeye başladığı ve 1. ile 2. Dünya Savaşları’nın yaşandığı bu dönemde şirket, küçük savaş gemilerinin yanı sıra sivil gemiler ve motoryatlar da tasarlayıp üretmiştir. Ayrıca özel gemi ve yatlar, savaş dönemlerinde askerî amaçlarla kullanılmak üzere dönüştürülmüştür.

Örneğin; Lord Dunraven’in 493 tonluk buharlı yatı Grianaig, 76 yaşındaki sahibinin komutasında Fransa ve Gelibolu’dan yaralı tahliyesi yapmak amacıyla hastane gemisine dönüştürülmüştür. Savaş yıllarında şirketin iki tersanesinde İngiliz Amiralliği için küçük deniz araçları da üretilmiştir.

Şirketin en ilginç üretimlerinden biri ise havacılık teknolojisinin yeni gelişmeye başladığı dönemde gerçekleştirilmiştir. Savaş nedeniyle İngiliz hükümetinin desteğiyle Gosport ve Hampshire tersanelerinde uçak üretim merkezleri kurulmuştur. Camper & Nicholsons, kısa ömürlü Gosport Aviation Company (1914–1919) adı altında, İngiliz hükümeti için gövdeleri de dâhil olmak üzere çeşitli uçan tekneler üretmiştir. Fairey Atalanta, o dönemde dünyada inşa edilmiş en büyük uçan tekne gövdelerinden biri olarak kabul edilmektedir. Uçan botların gövdeleri Gosport Tersanesi’nde inşa edilmiş, montajlarının tamamlanması için Northam’daki diğer tesise taşınmıştır.

2. Dünya Savaşı’nın başlangıcında şirketin inşa ettiği büyük teknelerin çoğuna İngiliz Amiralliği tarafından el konulmuş ve bu tekneler savaş boyunca çeşitli görevlerde kullanılmıştır. Tekneler, aktif göreve alınmadan önce genellikle Northam Yard’da yeniden donatılmıştır. Şirketin iki tersanesi savaş sırasında birkaç kez bombalanmasına rağmen üretim, onarım ve dönüşüm faaliyetleri devam etmiştir.

Şirketin tasarlayıp inşa ettiği çok sayıdaki motoryat ve yelkenli yatlardan bazı örnekler şunlardır:

Charles E. Nicholson tarafından tasarlanan ve 1897 yılında Rahip Henry G. Watkins için inşa edilen 62 tonluk, 75,4 ft uzunluğundaki ahşap vidalı motoryat bunlardan biridir. Bir diğeri ise 1900’lerin başında tasarlanan 50 ft’lik yarış motoryatı Gelyce’dir. Bu isim, kardeşlerin eşlerinin adlarının birleşiminden oluşmuştur. Camper & Nicholsons, 1912–1930 yılları arasında aynı sınıfta dokuz adet daha 50 ft’lik motoryat üretmiştir.

1913 yılında tersanede, 148 ft uzunluğunda ve 399 ton deplasmanlı ilk dizel motorlu motoryat inşa edilmiştir. 250 bg gücündeki Polar dizel motorla donatılan bu tekne, 1. Dünya Savaşı sırasında İngiliz Kraliyet Donanması tarafından yardımcı devriye gemisi olarak kullanılmıştır. 1920 yılında Fiji hükümetine satılan gemi, nakliye ve deniz feneri denetimlerinde kullanılmış, daha sonra batmıştır. “Suva” adlı bu gemi, 1939 yılında Fiji posta pulunda da yer almıştır.

Camper & Nicholsons, 1925 yılında Lionel de Rothschild için 120 tonluk Rodora motoryatını inşa etmiştir. Rothschild, 1929 yılında bu yatı, 709 tonluk Rodora II ile değiştirmiştir. Ameliyathane ile donatılmış olan motoryata, 2. Dünya Savaşı’nın başında el konulmuş ve denizaltı karşıtı devriye gemisine dönüştürülmüştür. Rodora II, 1940 yılında bir çarpışma sonucu batmıştır. Rodora II’nin 25 tonluk motorlu servis botu Nigella da Camper & Nicholsons tarafından inşa edilmiştir.

Tersanede çok sayıda yelkenli yat da üretilmiştir. Bunların bazıları bakım ve restorasyonlardan geçirilerek, zaman içinde isim değiştirseler de günümüzde hâlâ kullanılmaktadır.

Örneğin; William Camper’ın tasarımıyla 1848 yılında John Thomline için inşa edilen 70 tonluk Partridge (Keklik) adlı gulet, 1854 yılında Lord Dufferin’e satılmıştır. Lord Dufferin, Kuzey Atlantik çevresindeki uzun yolculuğunu “Yüksek Enlemlerden Mektuplar” adlı kitabında anlatmıştır.

Ben Nicholson tarafından tasarlanan ve 1887 yılında denize indirilen Amfitrit yelkenlisi ise Yarbay A.D. MacGregor’a satılan son büyük yelkenli gemilerden biridir. 121 tonluk bu gulet günümüzde hâlâ seyirdedir. François Spoerry, 1960’ların sonlarında teknenin sahibi olmuştur. Ayrıca Horst Film GmbH tarafından iki filmde kullanılmıştır. Tarihi boyunca Dolores, Joyfarer ve Hinemoa gibi farklı isimler alan tekne, günümüzde Hamburg merkezli bir yelken eğitim gemisi olarak hizmet vermektedir.

Segelschiff Amphitrite

Brynhild / Siyah Kuğu: Charles Ernest Nicholson tarafından tasarlanan ve 1899 yılında Selwyn Calverley için 80 ft’lik bir yawl olarak inşa edilen Brynhild, 1999–2002 yılları arasında restore edilmiştir. Bu restorasyon sırasında arma sistemi ketch olarak değiştirilmiş ve teknenin adı “Siyah Kuğu” olmuştur. Daha sonra yeni sahibi Francesco da Mosto tarafından kullanılmıştır. Francesco’nun Siyah Kuğu ile gerçekleştirdiği Akdeniz yolculuğu, “Francesco’nun Akdeniz Yolculuğu” adıyla BBC’nin seyahat belgeselleri arasında yer almıştır.

“Siyah Kuğu”nun asıl adı Brynhild’dir. Tekne, Charles Ernest Nicholson tarafından tasarlanmış ve 1899 yılında Gosport’taki Camper & Nicholsons Tersanesi’nde inşa edilmiştir.

Rüzgârınız kolayına, tekneniz neta olsun…

Derleme

Nalan Yüksel’in katkılarıyla…